هدف و نوآوری: حافظه فعال نقش تعیین کننده ای در عملکرد تحصیلی دانش آموزان با ناتوانی در خواندن دارد. با این وجود پژوهش های آموزشی انجام شده یافته های متفاوتی را از جهت سودمندی برنامه های موجود گزارش کرده اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی برنامه آموزشی حافظه فعال ویژه ی دانش آموزان نارساخوان انجام شده است. این برنامه هر دو بعد شنیداری و دیداری حافظه فعال را مد نظر داشته است. روش شناسی: این پژوهش از نوع طرح های نیمه آزمایشی با پیش آزمون-پس آزمون-پیگیری و گروه گواه بود. جامعه آماری پژوهش شامل دانش آموزان دوره ابتدایی با نارساخوانی مراجعه کننده به مراکز اختلالات یادگیری شهر تهران بود و نمونه شامل 30 نفر از آنان که به روش در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در گروه آزمایش و گواه جایگزین شدند. گروه آزمایش 24جلسه آموزش حافظه فعال را دریافت کرد و گروه گواه هیچ برنامه آموزشی را دریافت نکرد. آزمون حافظه فعال برای کودکان (پیکرینگ و گثرکول، 2001؛ ترجمه ارجمندنیا، 1396) پیش از اجرای برنامه آموزشی، پس از آن، و همچنین دو ماه پس از پایان مداخله از هر دو گروه گرفته شد. داده ها با استفاده از تحلیل واریانس چندمتغیری با اندازه گیری مکرر، تحلیل شدند. یافته ها و نتیجه گیری: یافته ها نشان دهنده تفاوت معنادار بین نمرات گروه آزمایش و گواه در پس آزمون و همچنین پایداری این تفاوت ها در آزمون پی گیری بودند و از این رو می توان سودمندی برنامه آموزشی حافظه فعال ویژه کودکان نارساخوان را در رشد توانایی حافظه فعال شنیداری و دیداری آنها، تایید کرد. اندازه اثرهای به دست آمده نیز نشان دهنده تاثیر مطلوب برنامه آموزشی بر ابعاد حافظه فعال بود.

مقدمه مشکلات یادگیری شامل وجود اختلال در یک یا بیش از یک فرایند روانشناختی پایه که در روند درک یا کاربرد زبان شفاهی یا نوشتاری نقش دارد، است. هدف مطالعه حاضر با هدف تعیین اثربخشی مداخله حافظه فعال بر عملکرد حافظه فعال دیداری-فضایی کودکان پیش دبستانی در معرض خطر مشکلات یادگیری انجام شد. روش پژوهش حاضر از نوع شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی کودکانی است که در مراکز پیش دبستانی و مهدکودک های شهر تهران در سال تحصیلی 1396-1395 مشغول به تحصیل بودند که از این میان 20 نفر از آن ها با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند، سپس به صورت تصادفی در گروه های آزمایش و کنترل (هر گروه 10 نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش برنامه حافظه فعال را طی 12 جلسه 60 دقیقه ای به مدت سه ماه (12 هفته) دریافت کردند. همچنین به منظور سنجش عملکرد حافظه فعال از خرده آزمون حافظه فعال مقیاس هوش آزمای تهران-استنفورد-بینه و نرم افزار ان بک استفاده شد. داده های جمع آوری شده با استفاده از تحلیل تی مستقل و در نسخه 22 نرم افزار SPSS مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها: میانگین و انحراف معیار سن آزمودنی ها به ترتیب 6/2 سال و 0/45 است. یافته های پژوهش نشان داد که مداخله حافظه فعال موجب بهبود عملکرد حافظه فعال دیداری-فضایی کودکان گردید (0/001>P). نتیجه گیری: با توجه به نتایج پژوهش حاضر می توان نتیجه گرفت که بازی های کامپیوتری می توانند بر عملکرد حافظه فعال اثر بگذارند، به ویژه اگر محتوای بازی ها به گونه ای انتخاب شود که با حوزه ای که کودک در آن ضعف دارد، متناسب باشد.

1مقدمه: با توجه به تأثیرات نارسانویسی در بعد روان شناختی دانش ­آموزان مبتلا و مشکلات شدید یادگیری تحصیلی، مطالعه حاضر با هدف تعیین اثربخشی توان بخشی شناختی بر حافظه فعال و دیداری دانش ­آموزان نارسانویسی انجام شد. روش کار: پژوهش حاضر نیمه­ آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با دوره پیگیری همراه با گروه کنترل بود. جامعه پژوهش شامل تمامی دانش­ آموزان دختر پایه دوم و سوم ابتدایی مبتلا به اختلال نارسانویسی شهر تهران در سال تحصیلی 1401-1400 بودند که از مدارس عادی به مراکز آموزشی و توان بخشی مشکلات ویژه یادگیری ارجاع داده شده بودند؛ که از بین آنها 28 نفر انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جای دهی شدند. دانش­ آموزان به مقیاس تشخیصی نارسانویسی یعقوبی و همکاران (1400)، آزمون حافظه فعال N-BACK (2001) و آزمون حافظه دیداریKim Karad  (1945) پاسخ دادند. سپس گروه آزمایش برنامه آموزش توان بخشی شناختی را دریافت کردند، ولی برای گروه کنترل فقط آموزش های مدرسه ارائه شد. برای تحلیل داده ها از آزمون اندازه گیری مکرر با نرم افزار SPSS نسخه 24 در سطح معنا داری 05/0 استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که برنامه توان بخشی شناختی بر بهبود حافظه فعال و دیداری دانش ­آموزان نارسانویس مؤثر بود و نتایج در دوره پیگیری، پایدار بود (01/0>P). نتیجه گیری: پیشنهاد می شود جهت بهبود حافظه فعال و دیداری دانش­ آموزان نارسانویس، رویکرد توان بخشی شناختی در مراکز آموزشی و تربیتی مورد استفاده قرار گیرد.

هدف پژوهش حاضر تأثیر مداخله حافظه فعال دیداری- فضایی بر عملکرد آینه ­نویسی کودکان پیش دبستانی بود. در این پژوهش از طرح شبه آزمایشی پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل استفاده شد. جامعۀ آماری شامل تمام کودکان است که در مراکز پیش دبستانی و مهدکودک های شهر تهران (منطقه 14) در سال تحصیلی 96-1395 مشغول به تحصیل  بودند و 20 نفر (13 دختر و 7 پسر) توسط معلم، تشخیص آینه ­نویسی داده شدند. از بین جامعه هدف هر 20 دانش آموز دارای عملکرد آینه­ نویسی از طریق نمونه گیری هدفمند به ­عنوان نمونه انتخاب و به صورت تصادفی به دو گروه کنترل و آزمایش (هر گروه 10 نفر) تقسیم شدند. گروه آزمایش طی 12 جلسه 60 دقیقه ای به مدت سه ماه (12 هفته) در دورۀ درمانی حافظه فعال شرکت کردند. به منظور سنجش عملکرد آینه­نویسی، از آزمون محقق ساخته تشخیص آینه­ نویسی و جهت سنجش هوش مقیاس هوش آزمای تهران- استنفورد- بینه (T-SB) استفاده شد. داده های حاصل از پژوهش نیز با استفاده از نرم ­افزار آماری SPSS-22 و به کارگیری آزمون t مستقل به روش نمرات افزوده، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. تجزیه و تحلیل داده های حاصل از تست محقق ساخته تشخیص آینه ­نویسی نشان داد که گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل، پس از شرکت در مداخله، در نتایج آزمون از نظر آماری تفاوت معناداری دارند (P<0.001). نتایج پس آزمون نشان داد تعداد خطاهای آینه­ نویسی در کودکان پیش دبستانی (گروه آزمایش) به صفر رسیده و مداخله حافظه فعال دیداری-فضایی منجر به بهبود عملکرد آینه ­نویسی کودکان پیش دبستانی شده است. با توجه به نتایج تحقیق می­توان اینگونه نتیجه گرفت که مداخله حافظه فعال دیداری- فضایی می­تواند بر عملکرد آینه­ نویسی کودکان پیش ­دبستانی مؤثر باشد و می توان از مداخلاتی شبیه به این برنامه، برای کاهش خطای آینه ­نویسی استفاده کرد.

پژوهش حاضر با هدف ‏بررسی اثر بازی های ویدوئی فعال(‏kinect‐xbox‏) بر کنترل بازداری و حافظه فعال دیدای/فضایی ‏کودکان دچار نقض توجه بیش ‏فعال انجام شد. روش پژوهش نیمه آزمایشی و با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل تمامی کودکان 8 تا 12سال دچار نقض توجه بیش فعال شهرستان ارومیه در سال 1401 بود که به صورت تصادفی هدفمند 24 نفر از آنها انتخاب و در دو ‏گروه 12 نفری آزمایش (میانگین سنی: ‏20/1±14/10‏) و کنترل (میانگین سنی: ‏22/1‏±50/9‏) قرار گرفتند. شرکت کنندگان آزمون برو نرو جهت سنجش کنترل بازداری و تکلیف بلوک های کرسی برای سنجش حافظه فعال دیدای/فضایی ‏در پیش آزمون و پس آزمون به طور مشابه انجام دادند. گروه آزمایش طی 4 هفته، هفته ای دو جلسه و هر جلسه 60 دقیقه به اجرای ‏بازیهای ویدوئی فعال پرداختند. داده ها از طریق آزمون تحلیل کوواریانس یکراهه تحلیل شد. نتایج نشان داد که با کنترل نمرة پیش آزمون، بین نمرات آزمون خطای ارائه، خطای حذف، زمان واکنش حافظه فعال دیدای/فضایی دو گروه تجربی ‏و کنترل در پس آزمون تفاوت معنادار وجود دارد (001/0‏p=‎‏). به نظر می رسد بازی های ویدیویی فعال پتانسیل لازم را برای ارتقای کارکردهای اجرایی (کنترل بازداری و حافظه فعال دیدای/فضایی‏‏) دارند، زیرا شامل پردازش انواع مختلف اطلاعات و تطبیق استراتژی ها به صورت پویا و در زمان واقعی است.

هدف: اختلال بیش فعالی-نقص توجه یک اختلال مزمن و شایع در کودکان است. این اختلال با سطح فعالیت نامناسب، رفتارهای کنترل نشده و نقص در حافظه کاری توصیف می شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر دستکاری فعالیت سیستم دهلیزی بر حافظه فضایی دیداری کودکان بیش فعال-نقص توجه انجام گرفت. روش بررسی: شرکت کنندگان پژوهش حاضر 24 کودک بیش فعال – نقص توجه بودند که پس از تکمیل پرسشنامه کانرز معلمان، مصاحبه بالینی با والدین و بر اساس ملاک های ورود به مطالعه برای شرکت در این تحقیق انتخاب شدند. کودکان در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. ابزار پژوهش حاضر نرم افزار کرسی بلک (CBT) برای سنجش متغیر حافظه فضایی دیداری بود. همچنین برای گروه آزمایش 10 جلسه تمرینات چرخشی، تعادلی و ترکیبی منتخب جهت افزایش فعالیت سیستم دهلیزی در نظر گرفته شد. شرکت کنندگان درجلسه پیش آزمون و پس آزمون قرار گرفتند و نتایج آنها ثبت گردید. داده های پژوهش توسط نرم افزار SPSS نسخه 21 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها: نتایج پژوهش حاضر نشان داد که بین نمرات گروه ها در متغیر حافظه فضایی دیداری در مرحله پیش آزمون تفاوت معنی داری وجود ندارد (0/05>p). نتایج تحلیل واریانس با اندازه های تکراری نشان داد اثر اصلی مراحل ارزیابی (پیش آزمون، پس آزمون) معنادار است (0/05

زمینه و هدف: با توجه به شیوع اختلال وسواسی-جبری در تمام سنین و اثرات مخرب آن در دوره کودکی و نوجوانی، بررسی و ارزیابی روش های جدید درمانی با عوارض کم و تاثیر مناسب درمانی کاملا ضروری به نظر می رسد. هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی توان بخشی شناختی بر بهبود حافظه فعال شنیداری و دیداری نوجوانان دختر دوره متوسطه دوم مبتلا به اختلال وسواسی-جبری بود. روش کار: پژوهش حاضر از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه پژوهش شامل کلیه دانش آموزان دختر مبتلا به اختلال وسواسی-جبری در دبیرستان های شهرستان کوهدشت در سال تحصیلی 96-1395 بود. با انتخاب تصادفی چهار دبیرستان و غربال گری با استفاده از پرسشنامه وسواس فکری عملی فوا و همکاران، بعد از مصاحبه با آن ها، 30 نفر از دانش آموزانی که ملاک های ورود و خروج مورد نظر پژوهش را برآورده می کردند، به صورت هدفمند انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه جایگزین شدند. از هر دو گروه تست حافظه فعال وکسلر گرفته شد و برای گروه آزمایش به صورت انفرادی به مدت 12 جلسه برنامه توان بخشی شناختی اجرا شد. یافته ها: پس از مداخله توان بخشی شناختی، نمرات حافظه فعال شنیداری (01/0p <) و حافظه فعال دیداری (001/0p< ) در گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل افزایش یافت. نتیجه گیری: نتایج مطالعه حاضر نشان داد که توان بخشی شناختی در ارتقاء حافظه فعال بیماران مبتلا به اختلال وسواسی جبری موثر است. بنابراین پیشنهاد می شود علاوه بر مداخلات روان شناختی، از مداخلات مبتنی بر توان بخشی شناختی به عنوان رویکرد درمانی تلفیقی، کاربردی و حمایتی در کنار رواندرمانی توسط متخصصین این حوزه استفاده شود.

هدف این پژوهش، تعیین تاثیر آموزش آگاهی واج شناختی برحافظه فعال دیداری فضایی دانش آموزان دارای اختلال بیان نوشتاری در پایه سوم ابتدایی بود. طرح پژوهش از نوع شبه تجربی با پیش آزمون، پس آزمون و گروه گواه بود. 30 نفر از دانش آموزان دارای اختلال بیان نوشتاری از پایه سوم ابتدایی به شیوه هدفمند، انتخاب و با استفاده از مقیاس هوش وکسلر کودکان (وکسلر، 2000)، آزمون بیان نوشتاری (فلاح چای، 1384)، و آزمون حافظه فعال دیداری فضایی (کورنولدی و ویشی، 2004)، ارزیابی و سپس به صورت تصادفی در دو گروه آزمایشی و گواه (هر گروه 15 نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایشی در 13 جلسه آموزشی آگاهی واج شناختی شرکت کردند، اما گروه گواه فقط برنامه متداول مدرسه را دریافت نمود. حافظه دیداری فضایی تمامی دانش آموزان پس از جلسه سیزدهم و دو ماه پس از آن، مجددا ارزیابی شد. داده های به دست آمده با استفاده از تحلیل کوواریانس و تحلیل واریانس اندازه گیری مکرر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که تقریبا 32 درصد از تغییرات در بهبود حافظه فعال دیداری فضایی شرکت کنندگان در گروه آزمایشی، ناشی از مداخله آموزشی آگاهی واج شناختی بوده است، حتی این بهبود پس از گذشت 2 ماه، پایدار بود. می توان نتیجه گرفت که آموزش آگاهی واجی سبب ارتقاء حافظه فعال دیداری فضایی دانش آموزان با اختلال بیان نوشتاری شده است و تأثیر آن پس از گذشت دو ماه پایدار بود. بنابراین، معرفی و اجرای این برنامه در تقویت حافظه فعال دیداری فضایی دانش آموزان با اختلال بیان نوشتاری، پیشنهادمی شود.

هدف این پژوهش، بررسی اثر استرس بر میزان خطای حافظه فعال دیداری محرک های هیجانی و غیرهیجانی بود. این پژوهش از نوع آزمایشی با طرح پس آزمون ـ گروه کنترل بود. 60 دانشجو با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند و براساس گمارش تصادفی در یکی ازگروههای آزمایش یا کنترل قرار گرفتند. فرایند القای استرس به کمک آزمون ارزیابی اجتماعی فشارزای آب سرد (SCPT) صورت پذیرفت و بلافاصله میزان فشار ادراک شده براساس یک مقیاس 100 درجه ای اندازه گیری و شاخص های فیزیولوژیک آزمودنی ثبت گردید. سپس از آزمون (n-back) (کریشنر، 1958) برای ارزیابی حافظه فعال دیداری استفاده شد. در نهایت میزان تلاش ذهنی در مقیاسی دیگر (زیجلسترا، 1993) ثبت گردید. شرکت کنندگان به شیوه درون گروهی مراحل فوق را تکمیل کردند. داده ها با استفاده از آزمون t همبسته و تحلیل واریانس دوراهه مختلط تحلیل شد. براساس یافته ها، میزان خطای حذف برای محرک های هیجانی بیشتر از محرک های غیرهیجانی و انتخاب اشتباه محرک های منفی (P=0.01) بیشتر از انتخاب اشتباه محرک های مثبت (P=0.001) بود. میزان خطای حذف در مردان (M=10) بیشتر از زنان (M=9.23) بود. به نظر می رسد که عملکرد حافظه فعال دیداری تحت استرس به ویژه در محرک های منفی همانند حالت عادی نیست. به طور کلی، استرس با ایجاد اختلال در عملکرد حافظه فعال دیداری منجر به افزایش میزان خطا در تکلیف یادآوری محرک ارایه شده می گردد.